Makke yn Fryslân

Schilderijen, werken op papier, beelden 

30 januari t/m 30 maart 2013

 

PIETER PANDER, EJA SIEPMAN VAN DEN BERG, RAMON VAN DE WERKEN

 

In tegenstelling tot wat de tentoonstellingstitel misschien doet vermoeden, gaat ‘Makke in Fryslân’ niet over de specifieke eigenaardigheden van de provincie Friesland in het algemeen en evenmin over de identiteit van de Friese kunst in het bijzonder. ‘Makke in Fryslân’ is een expositie van drie beeldende kunstenaars die wonen en werken in Friesland. De aard van hun werk verschilt in alle opzichten en is allesbehalve ‘typisch Fries’. De sculpturen van Eja Siepman van den Berg en de schilderijen van Pieter Pander en Ramon van de Werken ontstijgen de provinciale aard en identiteit en zijn vooral interessant omdat ze universele en tijdloze sculpturale en picturale waarden en eigenschappen voor het voetlicht brengen waarin de essentie van beeldhouw- en schilderkunst wordt onderzocht en bevraagd. De invloed van ‘locatiespecifieke elementen’ is daaraan volledig ondergeschikt.

De beelden van Eja Siepman van den Berg vallen op door de puur formele vertrekpunten. Ze appelleren  niet aan gevoelens. Sterker nog: de conceptuele benadering van de tors sluit expressiedrang uit. Doelbewust laat de beeldhouwster hoofd en handen weg. Die weglatingen benadrukken dat de identiteit en persoonlijke eigenschappen van de verbeelde mens niet in het beeldvormingsproces betrokken worden. Psychologiseren over de menselijke aard en hoedanigheid wordt daardoor overbodig en zinloos. Dit neemt niet weg dat de tors een vitaal gegeven blijft. Eja Siepman van den Berg wordt echter niet gedreven door de behoefte om het lichaam doelbewust te deformeren of te sublimeren. Het wordt door haar zo objectief en rationeel mogelijk verbeeld.

 

Eja Siepman van den Berg

Eja Siepman van den Berg

 

Een beeld van Eja Siepman van den Berg is altijd onmiddellijk herkenbaar als een beeld van Eja Siepman van den Berg. Die ogenschijnlijk simpele constatering wijst op een eigen signatuur en een oorspronkelijk, helder en herkenbaar oeuvre. Ten onrechte worden de beelden soms getypeerd als voorbeelden van gestileerd realisme. Die omschrijving gaat voorbij aan de conceptuele componenten. De verwantschap tussen de sculpturen en een minimalistische zienswijze is evident. Er bestaat een duidelijke relatie met het werk van minimalisten als Carl Andre en eveneens met de sculpturale inzichten en benadering van de Roemeens-Franse beeldhouwer Constantin Brancusi.

Eja Siepman van den Berg beschouwde Brancusi aanvankelijk min of meer als haar geestelijke vader, maar Brancusi abstraheerde en reduceerde wel, terwijl zij dat niet doet. Carl Andre baseert zijn inzichten op de horizontale gerichtheid en de onderlinge verwisselbaar van de verschillende onderdelen van zijn beelden. Hij reageert daarmee direct op het traditionele concept van de sculptuur als een verticale vormeenheid. Eja Siepman van den Berg houdt zich eveneens bezig met de formele en richtinggevende aspecten van beeldhouwkunst. Voor haar  zijn die gegevens belangrijker dan de regels die gelden voor  figuratieve kunst.

 

Minimalisme

Hoewel dit vaak wordt aangenomen, houdt Eja Siepman van den Berg zich niet bezig met het sublimeren van het menselijk lichaam. Zij zoekt formele oplossingen binnen een krachtenveld dat begrensd wordt door organische en mathematische componenten. De architectuur van het lichaam fungeert als vertrekpunt. Lichaamsbouw en maatvoering zijn belangrijke ijkpunten in beelden, die laten zien dat minimale verschuivingen -zoals het voorzichtig loslaten van symmetrie- grote gevolgen kunnen hebben. Veranderingen zijn vaak niet meer dan kleine verschuivingen. Gegevens uit voltooide beelden worden soms opnieuw aangepakt en anders uitgewerkt. In tegenstelling tot Brancusi, die steeds meer ging reduceren en abstraheren, openbaart Eja Siepman van den Berg in haar oeuvre een toenemende hang naar de klare vorm.

Die fascinatie deelt zij met o.a. Aristide Maillol, wiens werk tot in de kleinste details doordacht, precies en nauwkeurig is, waardoor hij langzaam werkte. Zijn onderwerpen zijn beperkt en herhaling komt meermalen voor. Maillol fixeerde zich hoofdzakelijk op naakte vrouwenfiguren. De oppervlaktes van zijn beelden zijn altijd rustig. Zelfs wanneer hij scherpe contrasten weergeeft, ligt daar geen dramatiek in. Eja Siepman van den Berg herkent veel elementen van Maillols benadering van de tors in haar eigen werk.

 

Eja Siepman van den Berg,

'De vaas', brons, hoogte 79 cm

 

Haar productie is eveneens laag. Met enkele exemplaren per jaar is het plafond van haar contingent nieuwe beelden wel ongeveer bereikt. De beelden van Eja Siepman van den Berg zijn alles behalve verhalend of dramatisch. Interessanter vindt zij de tors als architectonisch gegeven. Maatvoering, richting, ritme en vormverhoudingen zijn essentieel. Het spel van richtingen en de schier onontkoombare symmetrie van het menselijk lichaam intrigeren haar. Het is veelzeggend dat zij ervan droomt om haar torsen ooit te exposeren samen met werk van Brice Marden, Donald Judd, Mangold, Ryman en andere Amerikaanse minimalisten, want dan zal in één oogopslag duidelijk worden wat de essentie van haar beeldhouwkunst is.

 

Picturale principes

Pieter Pander laat in Galerie Quintessens schilderijen zien waarin hij verschillende thema’s behandelt. De schilder benadrukt zijn virtuoze verfbehandeling en penseelvoering in schilderkunst die er levensecht, ongedwongen en vanzelfsprekend uitziet. Het schilderen lijkt hem geen enkele moeite te kosten. Zijn raffinement wijst op solide vakmanschap. Daarnaast speelt inlevingsvermogen een belangrijke rol. Pander kan zowel mensen als dieren en zelfs levenloze voorwerpen een ziel geven.

 

Pieter Pander, ‘Zelfportret met bontmuts’,

olieverf / doek, 30 x30 cm.

 

Eigenschappen als kwetsbaarheid, angst, vertrouwen, vervreemding, aanhankelijkheid en intimiteit zijn onlosmakelijk verbonden met de manier waarop de schilder zijn onderwerpen weergeeft. Opvallend zijn de ongebruikelijke gezichtspunten en verrassende invalshoeken die het schilderij bijzonder maken en het unieke karakter van mens, dier, landschap of voorwerp onderstrepen. Pander schildert weliswaar in de lijn van de figuratieve traditie, maar door zijn vlotte werkwijze en verfbehandeling, zijn schetsmatige aanpak en de bijna terloopse manipulatie van beeldelementen wordt zijn beeldtaal bijzonder. Zo worden sommige details of beeldfragmenten extra sterk aangezet, terwijl andere delen van de compositie minder nauwgezet worden ingevuld. Pander is in staat om ons te doordringen van de schoonheid en intensiteit van het leven dat zich openbaart in de alledaagse werkelijkheid om ons heen. Hij geeft de werkelijkheid steeds een duwtje in onverwachte richting en zet de beleving van de werkelijkheid naar zijn hand. Via vindingrijke ingrepen en originele invalshoeken geeft hij een eigen draai aan concrete waarnemingen.

 

   
       
 

Pieter Pander, 'Zwevend veulen',

olieverf/paneel, 50 x 50cm.

 

Pieter Pander, 'Windhondje op tafeltje II',

olieverf/paneel, 50 x 50cm.

 

Desoriëntatie

In tegenstelling tot Pieter Pander heeft Ramon van de Werken het begrip schilderkunst behoorlijk opgerekt en van nieuwe dimensies en toepassingsmogelijkheden voorzien. Van de Werken schildert niet alleen met verf maar maakt ook dankbaar gebruik van digitale technieken. De computer helpt hem bij het onderzoek naar schilderkunstige mogelijkheden, zoals fotografie vóór het computertijdperk een aanvullend medium was voor schilders.

Ramon van de Werken concentreert zich in een aantal recente schilderijen onder meer op lichtval en lichteffecten. Dat gegeven is klassiek te noemen. In dat opzicht lijkt er niets nieuws onder de zon. Maar al snel wordt duidelijk dat er meer aan de hand is. Van de Werken bewerkt zijn schilderijen in de computer en gaat vervolgens weer schilderkunstig met de uitkomsten van de digitale bewerkingen aan de slag.

 

Ramon van de Werken. Foto: Natalie Roux 

 

Zo ontstaat een gelaagd proces van acties en interacties waarbij het onderscheid tussen de gebruikte beeldmiddelen wegvalt.

De gevolgen van het toegepaste procédé zijn verstrekkend. Zo vervagen de grenzen tussen automatisch handschrift en methodische aanpak, tussen toeval en logica, tussen wetmatigheid en intuïtie, tussen visueel houvast en desoriëntatie en zelfs tussen mooi en lelijk. Op zijn eigen, onnavolgbare manier bevraagt Ramon van de Werken de ongekende mogelijkheden van de schilderkunst, variërend van subjectieve schoonheidsbeleving tot het denken in concepten en modellen en van proefondervindelijke ervaringen tot wetenschappelijke analyses en interpretaties van werkelijkheid en waarneming. Ondanks het uitgebreide scala van mogelijkheden behoudt elk schilderij zijn eigen autonomie, picturale kwaliteiten en intrinsieke waarde. Elk schilderij maakt zich uiteindelijk los van bestaande referentiekaders en gaat een eigen, zelfstandig leven leiden.

 

Wim van der Beek

 

 

   
       
 

Ramon van de Werken, Acht Minuten',

'acryl en olieverf/doek, 100 x 90 cm.

 

Ramon van de Werken, 'Intelligent Design',

acryl en olieverf/doek, 85 x 80 cm.

 

Contactgegevens

Nieuwegracht 53
3512 LE Utrecht

00.31(0)6-51453501

info@galeriequintessens.nl