Mark Brusse en Walter Nobbe (1941-2005)

MARK BRUSSE 
beelden in brons en keramiek

WALTER NOBBE (1941-2005)
onbekende schilderijen en tekeningen,
kostuum- en decorontwerpen


Onafhankelijke denkers en hun persoonlijke bevindingen


Mark Brusse en Walter Nobbe zijn exponenten van een generatie kunstenaars die zich niet laat regeren door de waan van de dag. Beiden blijven steeds op veilige afstand van de wilde golfbewegingen die door tijdelijke trends worden veroorzaakt. Brusse en Nobbe hebben de figuratie nooit losgelaten, maar wél hebben zij figuratieve vertrekpunten naar hun hand weten te zetten. Dit blijkt de beste garantie voor een authentiek en indrukwekkend oeuvre dat een sterk persoonlijk stempel draagt.

 

Zowel voor Mark Brusse als voor Walter Nobbe geldt dat de verschillende stadia die zich tot nu toe in hun artistieke ontwikkeling hebben voorgedaan, persoonlijke groei reflecteren. Ondanks de veranderingen die met de verschillende fasen in artistieke ontwikkeling verbonden zijn, is de samenhang in het oeuvre van beide kunstenaars zichtbaar gebleven. Die constatering impliceert geen verstarring of dogmatiek maar juist het vermogen om adequaat, flexibel en vindingrijk in te spelen op de beproevingen en bevindingen die zich op het persoonlijke vlak in een mensenleven voordoen. Het volgen van een route die aansluit bij de eigen groei en ontwikkeling heeft in het geval van Brusse en Nobbe een herkenbaar en zelfbewust kunstenaarschap opgeleverd.

 

Veelheid, veelvormigheid en vervreemding zijn kenmerkend voor het beeldende oeuvre van Mark Brusse (Alkmaar, 1937). In zijn werk ligt de nadruk op het vervagen van het onderscheid tussen fictie en feiten. Leven en werk zijn voor Brusse geen gescheiden grootheden maar twee kanten van dezelfde medaille. Hij is een observator die met verwondering om zich heen kijkt. Hoewel hij betrokken is bij alles wat hij waarneemt, verkiest hij de rol van buitenstaander boven de positie van deelnemer. Brusse herkent zichzelf in de dingen die hij om zich heen ontdekt. Dat kunnen gladgepolijste stenen zijn, stukken hout of religieuze gewaarwordingen. Hij vult ervaringen in met eigen associaties. Gevonden voorwerpen worden gekleurd door de verbazing, angst en humor van de kunstenaar. De wonderlijkste openbaringen liggen gewoon op straat.

 

 Het werk van Brusse ademt de geest van een individualist, een onafhankelijk en oorspronkelijk denker die geen geheim maakt van de invloeden die hij ondergaat. Aanvankelijk werkte hij met Rik van Bentum en Klaas Gubbels onder invloed van de informelen en de materieschilderkunst. Na zijn vertrek naar Parijs (in 1961), ontstonden de eerste assemblages van sloopmaterialen. Daarin is het gedachtegoed terug te vinden van de Nouveaux Realistes, van wie kunstcriticus Pierre Restany de spil vormde. De opvattingen van Yves Klein, Jean Tinguely en Daniel Spoerri lieten sporen na in Brusse’s vroege non-conformistische werk.

 

L'Initation I', 2001,

brons 1/1, 30x32x30 cm.

 

 

Reizen naar New York, Berlijn, Japan en Korea veroorzaakten vervolgens nieuwe wendingen. Verhalende aspecten en de plasticiteit van de beeldtaal wonnen steeds meer terrein. Die ontwikkelingen mondden uit in zinnelijke keramische beelden en indrukwekkende tekeningen vol demonen, spookverschijningen en doodskoppen. Zwaveldampen, vuur, stoom, vulkanische as en gespleten slangentongen bereiken soms een angstaanjagend kookpunt. Ondanks hun apocalyptische karakter passen deze taferelen perfect in de denkkaders van Brusse. Met de meest elementaire en effectieve middelen drukt hij uit wat hem beroert. Zo ontstaat een taal zonder locale of modieuze accenten. Doordat hij voortdurend andere dingen beleeft, voelt en ruikt is het alsof hij zijn verhaal steeds in een andere taal vertelt, maar zijn  persoonlijkheid blijft daar als een constante factor boven hangen.

 

Foto Nobuko Watanabe

 

Opmerkelijk is de bijzondere fascinatie van Mark Brusse voor dieren. Schildpadden, vissen, apen, kikkers en fantasiedieren in allerlei vormen en hoedanigheden hebben in de loop der jaren letterlijk zijn kunst veroverd. Ze duiken op onder de meest bizarre omstandigheden, maar niets menselijks is hen vreemd. Ruim twintig jaar geleden ontdekte de kunstenaar in Japan dat de symboliek rond dieren daar heel sterk leeft. Onbewust heeft hij dat gegeven opgepikt. In zijn werk worden dieren getransformeerd tot wezens die zich uiterst gewillig en slagvaardig aanpassen aan de meest uitzonderlijke situaties. Maar ze blijven ongrijpbaar doordat ze een bepaalde culturele identiteit of plaatsgebonden geaardheid ontstijgen.

 

 

Wat voor de fabeldieren geldt, gaat ook op voor allerlei andere vormen en voorwerpen die als katalysator fungeren in het werk van Brusse. Door hun tijdloze en universele aard nemen ze mythische proporties aan. De kunstenaar creëert niet alleen zijn eigen werkelijkheid, maar schept ook een eigen mythologie aan de hand van beeldelementen die hun oorsprong met tegenzin prijsgeven en hun nieuwe identiteit danken aan het vermogen van de kunstenaar om gegevens uit hun gebruikelijke context te lichten en er een nieuwe invulling aan te geven.

 

'A fish called Phoenix',

keramiek, 75x32x30 cm.

 

 

Het ligt voor de hand om Walter Nobbe (Malang 1941-2005 Den Haag) te typeren als een eigentijdse realist. Toch behoeft deze omschrijving nuancering. Er moet op z’n minst één relevante kanttekening bij geplaatst worden. Nobbe’s stillevens, portretten en figuurstukken van jongens en mannen reflecteren in sterke mate de persoonlijkheid van de kunstenaar. Richtinggevend zijn de hang naar schoonheid, evenwicht, stilte en harmonie, het ingetogen temperament en het vermogen om stemmingen, innerlijke beleving en persoonlijke fascinaties om te zetten in tijdloze, ongedateerde en universele kunst.

 

  

'Staand naakt in interieur', aquarel, 22x16,5 cm.

 

'De rode broek', olieverf en tempera/doek, 45x52,5 cm.

 

Aan zijn beslissing om definitief te kiezen voor het betrekkelijke isolement van zijn atelier, ging een periode vooraf waarin Nobbe decor- en kostuumontwerpen maakte voor theaterproducties. Het ontwerpen van decors en kostuums noemde Nobbe: ‘een uit de hand gelopen hobby.’ In galerie Quintessens zijn naast schilderijen ook ontwerpen te zien die de kunstenaar onder meer in opdracht van het Nederlands Dans Theater maakte voor Jiri Kylian, Christopher Bruce en Nacho Duato. Zijn jarenlange relatie met de wereld van theater en ballet heeft een bijzonder collectie tekeningen opgeleverd. In bijna twintig jaar tijd ontwierp Nobbe meer dan veertig internationale dansproducties. In 1990 nam hij de beslissing om voorgoed terug te keren naar het atelier en zich onvoorwaardelijk te wijden aan de schilderkunst.

 

 

Kostuumontwerp,

gemengde techniek

papier, 43,5x20 cm.

 

Decorontwerp voor ballet Sinfonietta, aquarel, 39,5x65 cm.

 

Vanaf dat moment volgde een nagenoeg onafgebroken reeks schilderijen waarin intense beleving en intimiteit hand in hand gaan. De beste tradities van de schilderkunst (waaronder eeuwenoude verworvenheden op het gebied van lichtval en de huid van het schilderij) werden door de schilder verbonden met realistische verbeelding die vooral eigentijds is omdat de uitstraling van de mensen, voorwerpen en omgeving dat is. Eén van de bijzondere kwaliteiten van Nobbe was dat hij het onderscheid tussen tijdloosheid en eigentijdsheid in zijn schilderkunst ophief. Zijn werk is enerzijds geënt op de schoonheidsbeleving van klassieke beschavingen, terwijl het anderzijds de geest van de moderne mens reflecteert.

 

 

Decorontwerp, jaren '80, gemengde techniek/papier, 33,5x49 cm.

 

Walter Nobbe was een schilder van de lange adem. Weloverwogen en met zorg en toewijding legde hij de schoonheid vast die hem ontroerde. Soms lagen er jaren tussen de eerste opzet en de definitieve voltooiing van een schilderij. Dat heeft alles te maken met de hoge eisen die de kunstenaar aan zichzelf en aan het ultieme eindresultaat stelde. Hij zocht steeds het maximale schilderkunstige rendement. Daarbij werden subtiele sensaties letterlijk voelbaar gemaakt in portretten en stillevens die een bijna tastbare fysieke component combineren met de suggestie van een werkelijkheid die te mooi is om waar te kunnen zijn. Lyriek en lichamelijkheid sluiten elkaar niet uit maar vullen elkaar aan op een uiterst fijnbesnaard trillingsniveau.

 

Wim van der Beek

 

 

'Appeltjes, olieverf en tempera/doek, 

20x25 cm.

 

Contactgegevens

Nieuwegracht 53
3512 LE Utrecht

00.31(0)6-51453501

info@galeriequintessens.nl