‘Stapel Culinair’

DICK STAPEL
Koks en kazen…
culinaire portretten en stillevens
28 november t/m 29 december 2007


DICK STAPEL


Dick Stapel manifesteert zich niet alleen als portretschilder. Ook stillevens en landschappen vormen een wezenlijk bestanddeel van zijn oeuvre. Zijn themakeuze is weliswaar traditioneel, maar uitwerking, stijl en beeldvorming zijn eigentijds. Het oeuvre van de schilder is inmiddels zó breed en omvangrijk, dat daaruit clusters gehaald kunnen worden van schilderijen die met elkaar samenhangen. Eén van de subthema’s die uit zijn werk gedestilleerd kan worden, heeft te maken met eten.

 

Portret Paul Fagel,

olieverf/doek,

120 x 120 cm

Portret Jon Sistermans,

olieverf/doek,

130 x 115 cm

 

In Galerie Quintessens zijn portretten van vier topkoks en tafelstillevens te zien. De tentoonstelling zoomt nadrukkelijk in op de mannen die achter de schermen bijzondere menu’s bereiden en op de  ingrediënten die zij gebruiken voor hun intensieve en exquise arbeid. Als rode draad fungeren culinaire aspecten in de breedste zin van het woord. Hoewel de koks niet alle vier geportretteerd zijn in hun werkomgeving, ontbreken buis, sloof en toque niet. Jon Sistermans, Paul Fagel, Norbert Tillard, en Hans Richel zijn door Stapel geportretteerd zoals hij ook acteurs en actrices, beeldende kunstenaars, musici, captains of industry,  politici en andere prominente en minder prominente Nederlanders portretteert. Dat wil zeggen: met gevoel voor detail maar ook met de schwung en vrijheid die hij nodig heeft om zich in schilderkunstig opzicht optimaal te manifesteren. Alle remmen gaan los, maar dat leidt niet tot ongeremde schilderkunst. Stapel weet als geen ander hoe belangrijk het is om maat te houden en de juiste toon te raken.

 

Portret Hans Richel,

olieverf/doek,

130 x 115 cm

Portret Norbert Tillard,

olieverf/doek,

120 x 115 cm

 

De tafelstillevens van Dick Stapel hebben zowel een relatie met 16e eeuwse Spaanse stillevens als met het werk van Morandi. Binnen de gegeven context van de culinaire thematiek zijn stillevens geselecteerd waarin de schilder zich niet concentreert op potten, flessen en pannen, maar vooral op ingrediënten. Daarbij gaat het hem niet om het in stand houden van de oeroude principes van het trompe l’oeil: het natuurgetrouw kopiëren van de werkelijkheid, een verschijnsel dat in de oudheid als het summum van kunst werd gezien.

 


Stilleven Perigord, 
olieverf/doek, 
70 x 70 cm

Tulband, 
olieverf/doek, 
40 x 40 cm

 

Bekend is het verhaal van het door Zeuxis geschilderde jongetje dat een druiventros in zijn hand houdt. De druiven zijn zó sappig geschilderd dat de spreeuwen er op af kwamen om erin te pikken. De behoefte om zó levensecht te schilderen kent Dick Stapel niet. Wel onderstreept hij in zijn portretten en stillevens bijna terloops hoe onnauwkeurig het begrip realisme is. Juist bij een portret is men geneigd te denken dat aan de stijl en verbeelding van de kunstenaar weinig of geen speelruimte wordt gelaten, omdat gelijkenis een eerste vereiste is. Stapel laat zien dat het streven naar gelijkenis en de vrijheid die de schilder claimt, niet per definitie met elkaar op gespannen voet staan. In zijn benadering van de werkelijkheid opteert de schilder voor een tegenoffensief. Hij vervalt niet in clichés, obligate plaatjes, pastiches of slaafse navolging, maar zoekt het vrije veld. Hij benut de marges en mogelijkheden die hem in staat stellen om een eigen invulling aan portret en stilleven te geven.

 

Trio hanen,

olieverf/doek,

50 x 60 cm

 

Hoewel hij vooral bekendheid geniet als schilder van eigentijdse portretten die gekenmerkt worden door directheid, allure en treffende gelijkenis, concentreert Dick Stapel (Den Haag, 1942) zich ook al meer dan 25 jaar op het stilleven. Aanvankelijk deed hij dat nog sporadisch maar de laatste decennia nam zowel de frequentie als de intensiteit waarmee hij zich aan het stilleven wijdde toe, waardoor het na de portretten uitgroeide tot zijn tweede specialisme. In zijn benadering van eetwaren houdt de schilder zich niet bezig met symboliek. Referenties aan het vanitasstilleven ontbreken in de tentoonstelling. Veel belangrijker is het voor hem om door te dringen in de wereld van de levenloze dingen. Dat doet hij in een ultieme poging om die voorwerpen met behulp van schilderkunstige middelen te bezielen.

In de tafelstillevens van Dick Stapel zijn de composities met zorg opgebouwd en uitgebalanceerd. Elk voorwerp of product functioneert optimaal binnen het totale krachtenveld van vormen, vlakken en kleuren. De vanzelfsprekendheid en logische ordening die uit de composities spreken, berusten feitelijk op een geraffineerde schildersblik en op weloverwogen keuzes. Harmonie is altijd gegarandeerd, maar dat impliceert niet dat het eenvoudig is wat Dick Stapel doet. Het tegendeel is waar. Het proces van ordenen en nuanceren en intensiveren vereist een subtiel inzicht.

 

Artisjokken in de Drome,

olieverf/paneel,

40 x 50 cm

 

Oor de portretten geldt in hoofdlijnen hetzelfde als voor de stillevens. De schilder wikt en weegt de picturale effecten. Het licht wordt bewust getemperd. De schaduwen zijn nooit hard en de contrastwerking is tot een minimum gereduceerd. Diffuus licht en pasteltinten zijn sfeerbepalend. Subtiele contrasten en stembuigingen garanderen de visuele spanning die elk schilderij nodig heeft. Penseelvoering, lichtwerking en kleurgebruik dragen bij aan de eigenheid die de portretten en stillevens van Dick Stapel kenmerkt. Zowel de geportretteerde chefkoks als de tafelstillevens onderstrepen dat de schilder alle vrijheid neemt om zijn onderwerpen naar eigen inzicht te verbeelden zonder daarbij achteloos voorbij te gaan aan herkenbaarheid. Hij schildert met respect en aandacht voor de aard, hoedanigheid en intrinsieke waarde van mensen en dingen.

 

 

Contactgegevens

Nieuwegracht 53
3512 LE Utrecht

00.31(0)6-51453501

info@galeriequintessens.nl