Beelden in steen - Nederland & Pietrasanta

Beelden in steen
Nederland & Pietrasanta
14 september t/m 17 december 2011 woe. t/m za. 12-17 uur

 


Aart Schonk. ‘Zittende’ (detail), marmer, hoogte 45 cm. 

Foto Matthijs Reppel

 

 

door Wim van der Beek

Zij weet hoe 't moet, en weet ook wat zij doet;
maar omdat zij niet weet van overmoed,
staat, van nog boven haar verlicht bewustzijn
haar sterkste werk in een geheime gloed.

 

Met dit kwatrijn typeerde dichter Adriaan Roland Holst beeldhouwster Charlotte van Pallandt (1898 - 1997), die met haar werk een prominente plaats inneemt binnen de traditie van de twintigste-eeuwse Nederlandse beeldhouwkunst. Voor haar vervulden de moderne Franse classicistische beeldhouwers Aristide Maillol en Charles Malfray een belangrijke voorbeeldfunctie. In de jaren dertig maakte zij de bloeiperiode van de Nederlandse beeldhouwkunst mee. Toen drie decennia later de figuratieve traditie in het slop raakte, was zij met Andriessen, Esser en d’Hont nog steeds verzekerd van monumentale opdrachten, waaronder het bekende Wilhelminia-beeld waarvan zij in de periode 1966–1968 verschillende versies maakte. Opvallend is de gesloten vorm die niet alleen dit monument maar ook haar andere beelden kenmerkt. Op diverse plaatsen in de openbare ruimte in Nederland zijn beelden van haar geplaatst. Van Pallandt werd tijdens haar leven veelvuldig gelauwerd.

 

 

 

Charlotte van Pallandt,

tekening, 1958, 60 x 40 cm.

 

 

Charlotte van Pallandt,

tekening, 1955, 60 x 35 cm.

 

De tentoonstelling ‘Beelden in steen’ is tweeledig doordat twee aspecten aan de orde komen die van belang zijn voor het traditionele beeldhouwen: hakken in steen. Dat eeuwenoude ambacht wordt nog steeds door veel kunstenaars beoefend. Charlotte van Pallandt deed dat ook. Van haar zijn in Galerie Quintessens, afgezien van een stenen portret, een groot aantal tekeningen te zien. Die tekeningen belichten een ander belangrijk aspect van traditionele beeldhouwkunst: de vertaling van het ruimtelijke en sculpturale denken naar het platte vlak. In de vorige eeuw groeiden beeldhouwertekeningen uit tot een bijzonder fenomeen, een op zichzelf staande specialiteit. 
Evenals veel collega-beeldhouwers tekende Van Pallandt graag. Ze deed dat niet alleen met ongekende passie maar ook met grote vaardigheid. De vertaalslag van het platte vlak (de tekening) naar het driedimensionale beeld inspireerde haar tot talloze tekeningen waarin ze het ruimtelijke denken weergeeft. Het tekenen dwong haar na te denken over het effect van vormen, vlakken en volumes, licht en schaduwwerking, vormverhoudingen en andere essentiële sculpturale elementen, zoals deformatieverschijnselen, de artistieke vrijheid bij het interpreteren van modellen en vrijmoedige ingrepen in de figuratieve beeldtaal.

 

Charlotte van Pallandt.

Foto: Louise van der Veen

 

Charlotte van Pallandt ontwikkelde zich in haar jeugdjaren tot een veelzijdig talent. Zij tekende, speelde met overgave piano en bekwaamde zich in de schilderkunst. In 1927 wekte de Russische beeldhouwer Gurdjan haar passie voor beeldhouwkunst. Vanaf dat moment leverde zij zich voorgoed over aan het beeldhouwen, al bleef ze ook tekenen. Uitgangspunt was altijd dat haar beelden en tekeningen van alle kanten moeten leven. Hoe het licht er ook opvalt en van welke kant haar werk ook bekeken wordt, dode hoeken mogen niet voorkomen. Om een optimaal en vitaal effect te bereiken, werkte zij vaak met geometrische constructies als basis.
Charlotte van Pallandt is artistiek gezien grotendeels gevormd door vooroorlogse denkbeelden. De wortels van haar kunst liggen onder andere in het kubisme van Lhote en in de monumentaliteit en spanning van Rodin en Gurdjan. Vanuit die invloeden ontwikkelde zij een eigen synthese die gekenmerkt wordt door ruwe modellering en een bijna schetsmatige invulling van vlakken en vormen waarvoor zij de basis legde in haar tekenkunst. De beeldhouwster beperkte zich tot mensfiguren en portretten, maar binnen die beperking heeft zij een ongekende diversiteit bereikt.

 

 

Eja Siepman van den Berg,

‘Lopend meisje’,

bardiglio, hoogte 90 cm.

 


Pietrasanta

In Nederland zijn nog steeds beeldhouwers actief die het bewerken van steen volgens de beste tradities van de beeldhouwkunst beoefenen. Een deel van hen werkt met enige regelmaat in het Italiaanse Pietrasanta. Zij werden daar ooit door de marmergroeven naartoe gelokt en keren er door het levendige kunstklimaat graag en vaak terug.

De tentoonstelling ‘Beelden in steen’ benadrukt dat het werken in steen niet tot uniformiteit hoeft te leiden. De deelnemende beeldhouwers laten zien dat zich binnen het domein van de figuratieve beeldhouwkunst grote verschillen kunnen manifesteren en dat eigen idioom en beeldtaal wel degelijk mogelijk zijn. Het is niet moeilijk om op basis van specifieke stilistische kenmerken het autonome karakter van de beelden van Eja Siepman van den Berg, Maja van Hall (een bevriende collega van Charlotte van Pallandt), Eppe de Haan, Luut de Gelder, Aart Schonk, Theo van de Vathorst, Dirk van den Velde, Ellie Hahn, Guus Jooss, Christien Sielcken en Geer Steyn te onderscheiden.

De eigen signatuur van Eja Siepman van den Berg heeft alles te maken met haar heldere en eenvoudige vormentaal. Aan haar werk ligt een conceptueel component ten grondslag. De invloed van minimalistische opvattingen van Carl Andre en de beeldhouwkunst van Brancusi is door de beeldhouwster vertaald in figuratieve beelden waarin formele aspecten belangrijker zijn dan emotionele indrukken.
Eppe de Haan sublimeert de kunst van het weglaten. Wat niet persé noodzakelijk is om een optimale sculpturale spanning te creëren, laat hij weg. Zijn torso’s zijn complementair ten opzichte van de klassieken. Sensualiteit is in zijn werk een onvervreemdbaar onderdeel van esthetische beleving.
Ook Luut de Gelder valt op steen. Al bij eerste oogopslag kan zij zien óf er iets uit de ruwe steen te halen is. Vaak laat zij een deel van de steen onbewerkt om de verwijzing naar de herkomst van het beeld te versterken. Abstraheringen doen zich op verschillende niveaus voor in haar beelden, die fysieke en mentale ervaringen verbinden.
Van de 11 beeldhouwers die beelden in steen exposeren in Galerie Quintessens blijft Aart Schonk het dichtst bij de klassieke beeldhouwkunst en mythologie, die tot de dag van vandaag innig verbonden is met de vindplaats van het marmer: Pietrasanta. Zijn beelden vertellen een verhaal. Ze gaan over liefde en verlangen, ijdelheid en zelfverheerlijking, verraad en ontrouw en andere universele en tijdloze emoties. Maar boven alles gaan ze over schoonheid en vakmanschap. Het marmer van Pietrasanta is voor Schonk het materiaal bij uitstek. Met Charlotte van Pallandt deelt hij zijn passie voor beeldhouwertekeningen en evenals de andere exposanten laat hij zien dat het menselijk lichaam een tijdloze inspiratiebron is die door iedereen verschillend geïnterpreteerd kan worden.

 

Eppe de Haan, ‘Nascondiglio’

marmer, hoogte 60 cm.


Pietrasanta: stenen spreken

door John Sillevis

Ooit werd gezegd dat de Venetiaanse Piazza San Marco de mooiste Salon van heel Europa was. Nu zou die onderscheiding moeten toevallen aan de Piazza del Duomo in Pietrasanta. Dit Toscaanse stadje ligt aan zee, niet ver van Pisa en Carrara, beroemd om zijn marmer. De Piazza is het perfecte theaterdecor voor een kunstcentrum zonder weerga. ’s Morgens vroeg vind je er Eppe de Haan, een Nederlandse beeldhouwer op weg naar zijn werkplek Studio Sem. Na een snelle ochtendkoffie is hij als eerste present om een nieuwe sculptuur te ontlokken aan een stuk marmer, of om een bijna voltooid kunstwerk voor het laatst te polijsten. Studio Sem, vernoemd naar de legendarische Sem Ghelardini, was al in de jaren ’50 van de vorige eeuw een ontmoetingsplaats voor internationale beeldhouwers. Ook Nederlandse kunstenaars kwamen werken bij Studio Sem, onder wie Charlotte van Pallandt en Maja van Hall.

’s Ochtends komt de Piazza langzaam tot leven. Daar gaat Keara McMartin, die nu de leiding heeft bij Studio Sem; nog steeds weet zij bekende kunstenaars, ook Damien Hirst, naar Pietrasanta te halen. Niet alle kunstenaars zijn in de gelegenheid om hun marmeren beelden zelf te hakken. Een aantal van hen, zoals Hirst en Jeff Koons laten dit zware werk over aan de vaardige handen van de ‘artigiani’, die in staat zijn ieder model in de gewenste grootte uit te voeren in steen.
In de verte zie je Fernando Botero met zijn Griekse vrouw Sophia afdalen naar de Piazza; misschien is hij onderweg naar zijn bronsgieter om de productie van een van zijn monumentale sculpturen te controleren. Op de fiets passeert Aart Schonk. Ondanks zijn oerhollandse verschijning voelt hij zich in een lijn met beeldhouwers als Donatello en Michelangelo. Zijn figuren, die verwijzen naar de Griekse mythologie worden door hem uit één brok marmer gehakt.

 

Aart Schonk in Pietrasanta. 

Foto Matthijs Reppel

 

Het terras van Bar Iris vult zich met bezoekers. Is dat niet Daphne du Barry, de Nederlandse beeldhouwster die met een Franse aristocraat is getrouwd? Helaine Blumenfeld maakt haar entree op de Piazza. Ze wordt vergezeld door iemand van de Comune di Pietrasanta, de gemeente, om een openluchttentoonstelling van haar werk op de Piazza voor te bereiden. Volgend jaar viert Fernando Botero zijn tachtigste verjaardag in Pietrasanta met een tentoonstelling van monumentaal werk. De galeriehoudster Barbara Paci bereidt een presentatie voor op de hoek van de Piazza, bij de ingang van de stadspoort, met keramiek van de Mexicaanse kunstenaar Javier Marin, die onlangs nog op het Lange Voorhout in Den Haag zijn barokke fantasieën exposeerde. De Utrechtse beeldhouwer Guus Jooss was jarenlang docent voor zomercursussen in de omgeving van Pietrasanta, maar hij voerde ook zijn eigen ontwerpen uit in Carrara-marmer.
Een regelmatige gast in Pietrasanta is ook Loek Dijkman, die met zijn sculptuurcollectie van de Stichting Het Depot in Wageningen een belangrijke bijdrage levert aan de belangstelling voor de hedendaagse beeldhouwkunst. Hij verzamelt werk van onder anderen Eppe de Haan, Eja Siepman van den Berg en Ellie Hahn.

Aan het eind van de dag verzamelen de kunstenaars - soms nog met het marmergruis in de haren - op de Piazza voor een aperitief op een van de terrassen. De zon tovert een laag strijklicht op de façade van de Dom en de campanile. Het geluid van de boormachines in de ateliers verstomt. De geluiden komen nu uit de eethuisjes, met flarden muziek en levensvreugde op zijn Italiaans. Na de avondmaaltijd herneemt de Piazza de rol van Salon. Bij een laatste glas delen kunstenaars en liefhebber hun diepste geheimen.

 

Geer Steyn, 'Donderwolk'

graniet, hoogte 45 cm.

Contactgegevens

Nieuwegracht 53
3512 LE Utrecht

00.31(0)6-51453501

info@galeriequintessens.nl