Pat Andrea, ‘Het gebaar’

Pat Andrea

‘Het gebaar’
schilderijen, tekeningen, beelden en
omslagontwerpen voor Herman Pieter de Boer
12 september t/m 27 oktober 2012

 

Pat Andrea over de samenwerking met Herman Pieter de Boer:

,,Als ik aan onze samenwerking denk, zie ik een raar wezen voor me met één schrijfhand en één tekenhand en twee hoofden waarbij die van hem niet ophoudt met praten. Een perfecte symbiose.

Pat Andrea,

ontwerp ‘Nederlands gebarenboekje’, 1979

 

GELUIDLOZE TAAL
Zijn figuren zitten, staan of zweven in ongebruikelijke houdingen. Ze kijken verleidelijk of angstig maar het blijft een raadsel wat ze denken of doen. Dat levert een spanning op die het werk van tekenaar en schilder Pat Andrea (Den Haag, 1942) bijna tergend aantrekkelijk maakt. Zijn voorstellingen zijn dramatisch, erotisch en hebben ook nog humor. De wereld die hij ons presenteert is wonderlijk, gewaagd en onbereikbaar.

Vervreemdend zijn ook de teksten van de veelzijdige schrijver Herman Pieter de Boer (Rotterdam, 1928). Vooral als ze geïllustreerd zijn door Pat Andrea. Hoe kort en geestig ook geschreven, je voelt tussen de regels door altijd een zekere dreiging en weemoed. De tekenaar en de woordkunstenaar hebben vanaf begin jaren zeventig van de vorige eeuw veel samengewerkt. In weekblad De Tijd vulden ze een rubriek, daarnaast illustreerde Andrea meerdere verhalenbundels van De Boer.

Een illustratie kan ook een tekst zijn bij een beeld, ondervond Andrea. ,,Toen we voor De Tijd werkten, kwam het wel eens voor dat Herman Pieter kort voor de inlevertijd nog niets op papier had. Dan stuurde ik hem een tekening waar hij vervolgens een verhaal bij schreef.”

 

Pat Andrea,  'Unas Valadoras Mas', 2004,

caseine en olieverf-doek 160 x 180 cm

 

Pat Andrea beperkt zich als kunstenaar niet tot één discipline. ,,Tekenen, schilderen, illustreren; je kunt dat allemaal naast elkaar doen. Denk aan Leonardo da Vinci of Salvador Dali, die deden dat ook.” Hij beschouwt zijn illustraties als een verlengde van zijn vrije werk. ,,Het komt allemaal uit dezelfde koker. Elke tekening is een eigen kunstwerkje. Een tekst kan een leidraad zijn, maar een onderwerp wordt mij nooit opgelegd. Zijn werk is ook niet anekdotisch of illustratief bedoeld, legt hij uit. ,,Ik voeg beeldende, emotionele en psychologische elementen samen. Dat die vervolgens een verhaal gaan vormen is iets wat anderen bedenken. Ik definieer zelf niets.”

,,Iets in opdracht maken heeft iets ‘geruststellends’, vindt hij. ,,Het is fijn dat iemand je kunde nodig heeft. Als ik in mijn atelier aan een schilderij bezig ben, bekruipt mij wel eens de angstige gedachte dat niemand om dat werk gevraagd heeft. Toen ik net begon, in de jaren zeventig, werd figuratief werken argwanend bekeken. Een opdracht komt dan als een prettige afwisseling.”

 

Pat Andrea,  ‘Herman Pieter de Boer en Pat Andrea’,

pentekening, 1981

 

Het eerste contact met Herman Pieter de Boer ontstond in 1973 via Jan Cremer, voor wie Andrea de boekomslag van Made in U.S.A. had gemaakt. De Boer vroeg hem pentekeningen te maken voor De vrouw in het maanlicht en andere zonderlinge verhalen. Andrea: ,,Dat was heel fenomenologisch geschreven en ik maakte daar treffende beelden bij. Ons werk bleek goed op elkaar aan te sluiten.”

Van de verhalen van Herman Pieter de Boer wordt wel gezegd dat er weinig psychologie inzit. Terwijl de personages van Andrea psychologie in overvloed in zich lijken te hebben. Zijn de twee daarom een gouden combinatie? Andrea: ,,Daar zou het mee te maken kunnen hebben.”

 

Pat Andrea, 'Herman Pieter de Boer en Pat Andrea',

1980, pentekening

 

In 1979 maakten ze samen het Nederlands Gebarenboekje, naar aanleiding van een serie over gebaren die ze in De Tijd hadden gepubliceerd. Hoe dat eerste boek ontstond is een leuk verhaal, vertelt de kunstenaar vanuit Parijs waar hij woont en werkt. ,,Herman Pieter had een Engels boekje over gebarentaal gevonden, met gebaren van over de hele wereld, behalve uit Nederland. Dat vond hij onbegrijpelijk. Daar moesten we iets aan doen. De twee trokken zich een aantal dagen terug in een boerderij in Noord-Limburg. Ze verduisterden de ramen en openden alleen de deur als de echtgenote van De Boer eten en drinken kwam brengen. ,,In hoge concentratie hebben wij daar samen gebaren zitten maken. Als er een camera bij was geweest, had dat heel wat amusante beelden opgeleverd. Herman Pieter was bezeten van wat hij deed. Ik moest in het begin erg wennen aan zijn manier van praten, want hij heeft een hoogst originelel woordgebruik en kan heel onverwachte dingen zeggen. We hebben veel gelachen.”

 

Pat Andrea, 'Joven en Cabrera', 2008,

gemengde techniek/papier, 160 x 180 cm

 

‘De geldtellende beweging van duim en wijsvinger was het eerste gebaar dat de twee optekenden. Het leek ons erg Nederlands’, noteert Herman Pieter de Boer in zijn voorwoord van Het Groot Gebarenboek der Lage Landen dat in 2004 werd uitgegeven. ‘Het blijkt echter overal ter wereld te worden ‘verstaan’. Terwijl andere gebaren in het buitenland heel anders worden uitgelegd, of daar niet bestaan. Het blijft dus altijd oppassen. Maar boeiend is het, die geluidloze taal.’De uitgave werd een bestseller en drie jaar later volgde deel twee: Nieuw Nederlands Gebarenboekje. Hierin gingen de tekenaar en de schrijver nog een stap verder; zij hadden nu ook gebaren uit de wereld van voetbal, media en showbusiness verzameld. In 2004 was de tijd rijp voor een nieuwe uitgave. ‘Want gebaren veranderen. Sommige verdwijnen en er ontstaan ook nieuwe’, verklaarde de schrijver.

Pentekeningen uit onder meer bovengenoemde uitgaven, alsmede niet eerder gepubliceerde werken zijn in dit najaar bij Galerie Quintessens in Utrecht te zien. Pat Andrea: ,,Ik heb met niemand zo intensief samen gewerkt als met Herman Pieter de Boer. Er zijn personages in mijn schilderijen die zijn ontstaan uit zijn verhalen. Dat ontdek je pas later, dat het daar vandaan komt.”

 

Pat Andrea woont en werkt in Parijs, en verblijft met enige regelmaat in Buenos Aires en Den Haag waar hij eveneens ateliers heeft. In Parijs was hij jarenlang professor aan de Académie des Beaux Arts. Hij exposeert geregeld in o.a. Frankrijk, Spanje, Argentinië en de Verenigde Staten. In Nederland toont Galerie Quintessens regelmatig zijn werk.


Maaike Staffhorst

 

Herman Pieter de Boer (1981).

Foto Johan Witteveen

Pat Andrea (2004).

Foto Sabine Weiss

Contactgegevens

Nieuwegracht 53
3512 LE Utrecht

00.31(0)6-51453501

info@galeriequintessens.nl